Giai đoạn bình nguyên vô hình

Khi chia sẻ những nội dung về tâm lý và phát triển bản thân, cũng từng có nhiều bạn hỏi tôi về cảm giác bế tắc. Các bạn cảm thấy bản thân đang bị chững lại, mọi thứ dường như đứng yên và không có chút tiến bộ nào.

Nhưng khi hỏi kỹ hơn, tôi nhận ra các bạn không hề lười biếng. Có bạn đã duy trì việc học ngoại ngữ suốt nhiều tháng, có bạn kiên trì đến phòng gym mỗi tuần, có bạn miệt mài đọc sách và tự rèn luyện những kỹ năng chuyên môn mới. Các bạn vẫn bỏ ra rất nhiều thời gian và tâm sức mỗi ngày.

Thế nhưng, kết quả mong muốn vẫn chưa xuất hiện: chữ viết ra thấy vẫn vụng về, vốn từ vựng chưa bật ra tự nhiên, hay cơ thể chưa có nhiều thay đổi rõ rệt. Cảm giác ấy rất dễ làm người ta nản lòng. Nó giống như việc bạn đã cố gắng leo dốc một quãng đường tưởng như rất dài, nhưng khi nhìn lại, thấy mình vẫn ở nguyên một chỗ chưa đi được bao nhiêu.

Thật ra, tôi thấy cảm giác sốt ruột đó cũng dễ hiểu. Bản năng con người luôn muốn làm gì thì cũng phải thấy kết quả ngay. Chúng ta thường có một niềm tin rất tự nhiên rằng sự phát triển phải diễn ra theo đường thẳng: hễ bỏ ra bao nhiêu nỗ lực thì phải nhìn thấy bấy nhiêu tiến bộ. Kỳ vọng ấy giúp chúng ta yên tâm rằng công sức của mình đang được đền đáp.

Ở giai đoạn mới bắt đầu, điều này thường vẫn đúng. Bạn thấy mình tiếp thu nhanh, tiến bộ rõ và tràn đầy hào hứng. Nhưng đến một lúc, đồ thị phát triển dần đi ngang một quãng rất dài.

Trong cuốn sách về sự tinh thông (Mastery), tác giả George Leonard từng chỉ ra rằng hành trình làm chủ một kỹ năng luôn diễn ra theo hình bậc thang. Sau mỗi bước nhảy vọt luôn là một giai đoạn bình nguyên (plateau).

Ở đó, bạn sẽ cảm giác như mình chững lại. Không thấy có gì tiến bộ. Mọi thứ cứ vẫn vậy. Thậm chí là bế tắc.

Để giải thích điều này, tôi nhớ đến một ví dụ thực tế mà James Clear từng nhắc tới: hãy hình dung một tảng băng đặt trong căn phòng lạnh -5 độ C. Bạn bắt đầu làm ấm căn phòng: -4 độ, -3 độ, -2 độ, rồi -1 độ. Ở mỗi bước tăng nhiệt độ, tảng băng vẫn y nguyên, không thay đổi gì cả. Một người quan sát nôn nóng có thể sẽ vội kết luận rằng việc sưởi ấm căn phòng là vô ích.

Nhưng đến khi nhiệt độ chạm mốc 0 độ C, tảng băng bắt đầu tan chảy. Và điều quan trọng là: sự tan chảy ấy không phải chỉ nhờ vào +1 độ tăng cuối cùng, mà là kết quả tích lũy của toàn bộ nhiệt lượng đã được hấp thụ trước đó.

Sự rèn luyện của con người cũng vận hành chính xác theo nguyên lý ấy. Giai đoạn đi ngang không đồng nghĩa với việc giậm chân tại chỗ, cho dù bạn có thể đang cảm thấy như vậy.

Về mặt sinh học thần kinh, khi bạn lặp đi lặp lại một kỹ năng mà kết quả chưa được thể hiện ra bên ngoài, não bộ thực chất đang âm thầm bọc các lớp myelin xung quanh những mạch nơ-ron liên quan. Kỹ năng chưa biến thành kết quả để người khác nhìn thấy, nhưng nó đang dần biến thành phản xạ tự nhiên của bạn.

Giai đoạn bình nguyên thực ra là lúc nền tảng bên trong đang âm thầm được xây dựng. Đó là khoảng thời gian cần thiết để "lượng" được chuyển hóa thành "chất". Nếu thiếu đi những ngày tháng đi ngang để tích lũy năng lực, bất kỳ bước nhảy vọt nào lên cao cũng sẽ rất mỏng manh và dễ sụp đổ.

Từ những quan sát ấy, tôi nhận ra: thử thách lớn nhất của sự phát triển không nằm ở sự vất vả cực nhọc của những việc phải làm, mà nằm ở khả năng chịu đựng sự tiến bộ im lặng vô hình, khả năng kiên trì nỗ lực cho dù không thấy có kết quả hay sự đột phá nào được tạo ra.

Đó là việc tiếp tục xuất hiện mỗi ngày, tiếp tục ngồi vào bàn viết, tiếp tục mở trang sách, hay tiếp tục bước vào phòng tập. Cho dù sau đó chẳng có gì thay đổi. Hãy tin vào quá trình của mình. Những giờ phút bạn bỏ ra không hề vô nghĩa, chúng chỉ đang tích lũy cho một sự chuyển hóa rõ ràng hơn phía sau.

Vì mọi bước nhảy vọt trong đời, thực chất đều được tạo thành từ những ngày tháng phát triển đi ngang.

Cosmic Writer