Chấp nhận không phải là bỏ cuộc, mà là khởi đầu của sự vượt qua.

"Sự thèm muốn một trải nghiệm tích cực, tự thân nó đã là một trải nghiệm tiêu cực. Ngược lại, sự chấp nhận một trải nghiệm tiêu cực, tự thân nó lại là một trải nghiệm tích cực."

Triết gia Alan Watts gọi đây là "quy luật đảo ngược" (The Backwards Law). Đó là một nghịch lý đầy trớ trêu nhưng cũng rất đỗi chân thực trong tâm lý con người.

Hãy thử suy nghĩ về điều này:

Khi bạn khao khát một điều gì đó như sự giàu sang, một ngôi nhà, một chiếc xe, hay một tình yêu lý tưởng, thì thực chất sự khao khát đó là gì? Đó chính là sự thiếu thốn.

Khao khát một thứ có nghĩa rằng bạn đang ngầm tự khẳng định trong tâm trí rằng bản thân đang không sở hữu chúng. Mọi khao khát đều khởi nguồn từ sự thiếu thốn, và chính cảm giác thiếu thốn đó lại sản sinh ra lòng tự ti, sự đố kỵ cùng muôn vàn lo âu vô hình.

Điều này gợi tôi nhớ đến một câu thơ tuyệt đẹp của Henry David Thoreau: "hạnh phúc giống như một con bướm, bạn càng ráo riết theo đuổi, nó lại càng bay xa."

Càng kỳ vọng, ta càng thấy trống rỗng.

Trong triết lý Phật giáo, sự khao khát (hay "tanha") được xem là nguyên nhân gốc rễ của mọi khổ đau. Cơ chế này diễn ra như thế nào?

Hãy hình dung khi bạn kỳ vọng mọi thứ phải tuân theo ý muốn, với những suy nghĩ hiện lên trong đầu như: "doanh thu của tôi phải cao", "cấp dưới phải tôn trọng tôi", "tôi phải có một người bạn đời hoàn hảo", "cách hành xử của người này là không thể chấp nhận được". Hay đôi khi, nó đơn giản chỉ là sự chối bỏ, không muốn phải chịu đựng cơn đau đang hiện hữu trên cơ thể mình.

Thế nhưng, thực tế lại phũ phàng chứng minh rằng bạn chưa có hoặc không thể có, và cũng không biết phải làm gì để có được những điều đó. Cuộc đời không diễn ra theo cách bạn mong muốn. Vũ trụ không vận hành theo một cách nhất định chỉ để thuận lợi cho bạn. Mặc cho việc những khao khát của bạn nhiều khi là tốt đẹp, hợp lý và chính đáng.

Sự chênh lệch giữa kỳ vọng và thực tế như vậy tạo ra một mâu thuẫn mãn tính trong tâm trí, hay nói cách khác là sự bất mãn triền miên. Đó chính là thứ mà Phật giáo gọi là "dukkha" (khổ đau).

Tuy nhiên, nếu nhìn ở chiều ngược lại, khi bạn học cách chấp nhận những trải nghiệm mà bản thân đang đối mặt dù cho đó là trải nghiệm tồi tệ đến đâu, thì tự thân sự chấp nhận ấy lại mang đến cho bạn cảm giác an lạc, nhẹ nhõm và thỏa mãn khôn tả.

Thậm chí ngay cả khi bạn đang ở trong những khoảnh khắc tồi tệ nhất: bạn vừa trải qua một cuộc chia tay, vừa đánh mất một khách hàng quan trọng, hay vừa nhận được giấy chẩn đoán mắc một căn bệnh hiểm nghèo. Đó rõ ràng là những biến cố không ai mong muốn, nhưng chúng đã thật sự xảy ra và trở thành một thực tại mà bạn buộc phải đối diện. Cảm xúc khơi dậy trong lòng bạn lúc này là sự thất vọng, sự uất ức, hay thậm chí sự giận dữ.

Đứng trước thực tại ấy, chúng ta nên làm gì? Bạn luôn có hai lựa chọn:

Lựa chọn thứ nhất: Cảm thấy tồi tệ về hoàn cảnh của bản thân, nghĩa là bạn đang lựa chọn "cảm thấy tệ về việc mình đang cảm thấy tệ".

Lựa chọn thứ hai: Bạn thoải mái chấp nhận sự thật khó chịu và khắc nghiệt ấy, chấp nhận tiếng nói bên trong rằng: "đúng, tôi đang cảm thấy không ổn".

Sự khác biệt giữa hai lựa chọn này là gì?

Lựa chọn đầu tiên sẽ chỉ đẩy bạn lún sâu hơn vào vũng lầy của sự tiêu cực. Bạn càng ra sức kháng cự, bạn sẽ càng thấy nỗi đau và sự thất vọng này quá sức chịu đựng. Càng vùng vẫy, cảm giác tiêu cực lại càng bị khuếch đại.

Càng chối bỏ, nỗi đau càng bám rễ sâu.

Ngược lại, khi bạn hoàn toàn chấp nhận tình cảnh của bản thân, thì ngay trong chính sự chấp nhận đó, bạn sẽ có được sự giải phóng. Bạn sẽ cảm thấy tâm hồn được tự do, và nỗi đau vây quanh bỗng trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Bạn không còn phải gồng mình chiến đấu với nội tâm, mà bình thản đón nhận thực tại đúng như những gì nó đang là.

Tuy vậy, có điều này tôi nghĩ cần phải nhấn mạnh: sự chấp nhận này hoàn toàn không đồng nghĩa với việc từ bỏ hay buông xuôi. Nó là một trạng thái đón nhận đầy tĩnh tại, không dằn vặt kêu ca, không oán trách hoàn cảnh và cũng không tự giày vò chính mình.

Chính nhờ sự bình thản và tĩnh tại đó, bạn mới có đủ sự sáng suốt cùng sự khôn ngoan để từng bước bước qua nghịch cảnh. Để rút ra bài học kinh nghiệm cho lần sau. Để hàn gắn những tổn thương trong lòng mình. Để giải quyết vấn đề và dập tắt không cho đám cháy lan rộng.

Chấp nhận không phải là bỏ cuộc, mà là khởi đầu của sự vượt qua.

Cosmic Writer