"Khi bạn vì sự thỏa mãn mà làm một việc đáng xấu hổ, cảm giác thỏa mãn sẽ qua nhanh, nhưng cảm giác đáng xấu hổ sẽ còn lại mãi."

"Khi bạn vì sự thỏa mãn mà làm một việc đáng xấu hổ, cảm giác thỏa mãn sẽ qua nhanh, nhưng cảm giác đáng xấu hổ sẽ còn lại mãi."

Musonius Rufus, một trong những triết gia khắc kỷ thời kỳ đầu, đã từng chia sẻ lời dạy như vậy (trong những ghi chép của Aulus Gellius).

Tôi nghĩ, thật đáng ngạc nhiên khi những con người đã sống từ hàng ngàn năm trước, nhưng bằng trí tuệ đạo đức của mình, đã nhận ra được những sự thật về bản chất của tâm trí và con người trước cả khi khoa học có thể lý giải.

Một việc làm vì sự khoái cảm nhất thời (cụ thể như những thói quen xấu) thường rất khó từ bỏ, cho dù chúng ta có biết nó là sai. Cảm giác thỏa mãn được tạo ra bởi sự giải phóng của hệ thống opioid trong não bộ, khiến cho tâm trí được "tắm" trong khoái cảm nhất thời. Nhưng sự khoái cảm ấy cũng tan biến rất nhanh, đẩy chúng ta rơi trở về trạng thái thiếu hụt lập tức sau đó. Các chất hóa học nội sinh tạo ra cảm giác "sướng" như Endorphins hay Enkephalins thường chỉ có vòng đời rất ngắn, và bị phân giải chỉ trong khoảng vài giây cho tới vài phút.

Trong khi đó, cảm xúc tiêu cực kéo theo thì có thể ở lại mãi. Ý nghĩ về việc "mình vừa làm một việc không nên làm" sẽ được tâm trí của bạn xem như một bằng chứng định nghĩa nên nhân cách của mình. Trên góc độ tâm lý, self-concept (ý niệm của bạn về chính mình) sẽ bị "ô nhiễm" (contaminated) bởi những phẩm chất xấu, và theo thời gian ảnh hưởng đến bạn qua cảm giác mặc cảm, tự ti, hoặc tự thấy mình không xứng đáng.

Ngược lại, ở vế sau của câu nói, Musonius Rufus cũng cho rằng:

"Khi bạn chịu khó khăn để làm một việc đúng đắn, cảm giác khó khăn cũng sẽ qua nhanh, nhưng những kết quả tốt (mà việc làm đúng đắn đó tạo ra) sẽ là trường tồn".

Một trang sách bạn đọc. Một buổi tập bạn thực hiện. Một lời chân thành bạn nói. Một khoảng thời gian thật sự tập trung cho mục tiêu lâu dài... Tất cả đều không dễ, nếu đặt trong bối cảnh một xã hội luôn ưu tiên phải nhanh, phải vui như bây giờ. Nhưng khi vượt qua rào cản nội tâm để thật sự thực hiện được chúng, cảm giác sau cùng đọng lại thường là sự tự hào và thỏa mãn. Nhưng không phải kiểu thỏa mãn bề mặt, mà là kiểu thỏa mãn sâu sắc tận cùng tâm can, như thể mình đã chinh phục được một điều gì đó "đáng gờm" bên trong.

Lợi ích hữu hình từ những việc làm tốt là điều chúng ta không thể phủ nhận. Nhưng có một thứ lợi ích tuy vô hình nhưng quan trọng không kém mà người ta ít khi nói tới, đó là cảm giác "mình làm được". Là niềm tin vào sự tự chủ, tỉnh thức, và những phẩm chất tốt đẹp của chính bạn. Những thứ cốt lõi làm nên con người bạn.

Chúng cứ từng chút một được xây dựng, rèn luyện, phát triển.

Cứ mỗi khi bạn có thể kiểm soát được mình trước những cám dỗ. Và ved mỗi khi bạn có thể tự khích lệ mình làm những việc đúng đắn.

Nhân cách của một người, tôi nghĩ, không được thể hiện qua những lý tưởng cao siêu, mà được thể hiện qua chính những cuộc chiến âm thầm với chính mình, ngay trong chính những khoảnh khắc đời thường của cuộc sống như vậy.

Cosmic Writer