Làm sao để vững vàng trước những biến động?

Hai năm vừa qua, mọi thứ dường như trở nên khó khăn hơn.

Kinh tế ảm đạm khiến nhiều người có thu nhập giảm sút, AI phát triển vượt bậc đang thay thế nhiều công việc, rồi những bất ổn toàn cầu cũng ảnh hưởng gián tiếp tới cuộc sống của tất cả.

Nhiều người chia sẻ với tôi rằng họ cảm thấy thế giới như đang bước tới ngưỡng của một sự thay đổi lớn. Như thể sắp có một trật tự mới đang được tạo thành.

Tính ổn định mà chúng ta vốn đã quá quen thuộc đang dần mai một. Mất đi cùng nó là cảm giác an toàn. Ở thời điểm này, không ai biết chắc hướng đi sự nghiệp nào có thể hoàn toàn được đảm bảo trong khoảng mười hay hai mươi năm nữa.

Nhưng khi những khuôn mẫu cũ rạn nứt, đó cũng là lúc không gian cho sự chuyển mình được mở ra.

Đứng trước một thế giới đang thay đổi không ngừng, tôi nghĩ tư duy của chúng ta cũng không thể đứng yên. Ta không thể cứ áp đặt những suy nghĩ và khung nhận thức cũ lên một bối cảnh kinh tế xã hội vốn đang khác biệt từng ngày.

Thứ đẩy con người rơi vào khủng hoảng nhanh nhất không phải là biến động bên ngoài, mà là sự cứng nhắc và bảo thủ từ bên trong. Ở giai đoạn này, càng cố chấp thì sẽ càng tụt lại. Càng không chịu thay đổi, học hỏi và cập nhật cái mới, chúng ta lại càng nhanh trở nên già cỗi.

Đây là viễn cảnh mà Yuval Noah Harari cùng các học giả từng phân tích: hiểm nguy lớn nhất của con người trong kỷ nguyên sắp tới là việc... trở nên vô dụng. Mọi thứ phát triển càng nhanh thì tốc độ đào thải cũng càng nhanh. Ngưỡng lạc hậu do đó cũng sẽ đến ngày càng sớm. Nói cách khác, "hạn dùng" của lao động con người đang ngày càng bị rút ngắn lại.

Nhưng điều đáng mừng là: việc bạn có trụ vững trước những biến động hay không hoàn toàn nằm ở việc bạn lựa chọn đối diện với nó như thế nào.

Trong một trò chơi mà luật chơi đang liên tục thay đổi, yếu tố quyết định việc ai sẽ đi được xa hơn không gì khác ngoài khả năng tự học (self-learning) và sự cởi mở để linh hoạt thích nghi. Đó có lẽ sẽ là sự chuẩn bị tốt nhất.

Tôi thường hay quan sát cách các chủ doanh nghiệp hay các anh chị đi trước trong lĩnh vực xem họ đang phản ứng như thế nào trong bối cảnh mọi thứ xoay chuyển như vậy. Tôi thấy: cho dù đã có thành công nhất định, nhưng nhiều người vẫn đang liên tục học thêm, vẫn miệt mài thay đổi và tự nâng cấp bản thân mỗi ngày. Sự bền bỉ và cầu tiến của họ, tôi nghĩ, là thứ thật sự đáng học hỏi.

Vậy nên, càng những người trẻ như tôi lại càng không thể lười biếng. Sự an toàn (nếu có) sẽ có thể chỉ mang tính tạm thời và mỏng manh hơn ta nghĩ. Nhưng một khi ta còn giữ được sự tò mò, còn chịu học và còn dám làm mới bản thân, ta sẽ luôn an toàn và đứng vững trước mọi cuộc đổi thay.

Đúng như Alvin Toffler từng nói:

Kẻ mù chữ của thế kỷ 21 không phải là người không biết đọc, biết viết, mà là người không biết học, không biết từ bỏ những gì đã học để học lại từ đầu.

Cosmic Writer