Làm sao để vượt qua cảm giác mông lung?

Sự mông lung, thành thật mà nói, là trạng thái cơ bản của cuộc sống.

Quan điểm này nghe qua có vẻ bi quan nhưng thật ra mình thấy nó rất đúng. Không phải để nói rằng cuộc sống về bản chất là như vậy, mà để đặt ra câu hỏi rằng: vậy ta cần phải làm gì với việc đó?

Trò chuyện với nhiều người, ở những giai đoạn và vị trí khác nhau trong xã hội, mình nhận thấy: hầu như ai cũng đều đang mông lung, không ít thì nhiều, về con đường của chính họ.

Người trẻ mông lung về giá trị bản thân và hướng đi sự nghiệp. Lớn hơn một chút thì mông lung về an toàn tài chính và sự đảm bảo cho gia đình.

Nhìn chung, mình thấy không có ai là thật sự thoát được khỏi trạng thái mông lung trong cuộc đời họ.

Và mình nghĩ, nhận ra được như vậy cũng đã là một bước đi mới trên con đường trưởng thành. Giống như việc ngày bé, chúng ta thấy cha mẹ như những vị thần toàn năng, gì cũng biết, gì cũng có thể làm được. Tới khi lớn hơn, ta mới vỡ mộng rằng cha mẹ thật ra cũng đầy những thiếu sót và nhiều lúc cũng mông lung hệt như ta.

Lăng kính màu hồng tan vỡ, nhưng qua những khe vỡ đó ta nhìn thấy sự thật trần trụi như nó vốn là.

Vậy nên, nếu như bạn cũng đang cảm thấy mông lung về bản thân, không chắc tương lai rồi sẽ thế nào... mình chỉ muốn chia sẻ rằng mình hiểu cảm giác đó. Và ở ngoài kia có khoảng 8 tỷ người cũng đang cảm thấy như vậy.

Vì bản chất của mông lung đến từ sự không chắc chắn. Và trên thực tế, chúng ta hiếm khi cảm thấy hoàn toàn chắc chắn về điều gì. Tương lai là những gì bất định mà trí tuệ con người không thể nào tiên tri được. Khi không biết trước được tương lai, chúng ta cũng không thể chắc chắn được những lựa chọn của mình... có "đúng" không.

Học ngành này có "đúng" không?

Cưới người kia có "đúng" không?

Đầu tư vào đây có "đúng" không?

Chuyển tới chỗ này có "đúng" không?

Câu trả lời thực tế nhất là: không ai chắc chắn được cả (như người ta hay đùa: "biết trước đã giàu!"). Nhưng nếu đợi mọi thứ phải chắc chắn rồi mới làm, thì cuộc đời bạn có lẽ sẽ dậm chân tại chỗ.

Mọi thứ đều có xác suất và rủi ro.

Vậy nên, mình thường hay hình dung cuộc sống giống như một canh bạc.

Mỗi hành động, lựa chọn, quyết định bạn đưa ra... là một lần bạn đánh cư.ợ.c vào tương lai. Rằng bạn tin là lựa chọn đó, hành động đó của bạn (nhiều khả năng) sẽ dẫn tới những kết quả tích cực, dù bạn không thể hoàn toàn chắc chắn.

Nhưng tất nhiên, sự thành công trong canh bạ.c của cuộc sống không phải chỉ cần đến sự liều lĩnh và may mắn. Thứ khiến chúng ta có thể sống tốt trong mông lung là việc có cho mình một chiếc kim chỉ nam dẫn đường. Giống như thể rằng đứng giữa màn sương, bạn không thể nhìn thấy được phía trước quá xa, nhưng bạn vẫn biết là mình cần phải đi hướng nào.

Sau nhiều năm nghiên cứu và thực hành tâm lý học, mình nhận ra chiếc la bàn đó chính là năng lực nhận thức của ta về bản thân mình.

Như mình đã phân tích: sự thành công của một lựa chọn không bao giờ là chắc chắn. Nhưng có những thứ bạn có thể chắc chắn, đó là:

(1) Giá trị sống của bạn (những điều gì bạn tin là quan trọng)

(2) Và những phẩm chất bạn sở hữu (tài năng, kỹ năng, điểm mạnh...).

Người hành động theo đúng giá trị của mình (1), sẽ thường có một sự nhất quán vững chắc. Kết quả trên thực tế có thể phụ thuộc vào nhiều biến số, nhưng ít nhất họ sẽ không bao giờ cảm thấy hành động của mình trái với lương tâm hoặc lấn cấn với niềm tin mình có. Nghĩa là: lựa chọn gì bạn cũng sẽ đều cảm thấy "đúng" với mình, từ sâu thẳm bên trong.

Bên cạnh đó, người biết phát triển những điểm mạnh, phẩm chất, năng lực của mình (2) sẽ giúp họ có xác suất thành công cao hơn với những điều họ lựa chọn. Họ sẽ thường làm tốt hơn, có lợi thế cạnh tranh tốt hơn, và tạo được những giá trị không nhiều người tạo được. Giống như thể họ đặt cư.ợ.c vào trò chơi mà họ chơi giỏi nhất, có cửa thắng sáng nhất.

Với hai yếu tố này làm điểm tựa, mình tin bạn cũng sẽ có thể định hướng cho mình và đưa ra những quyết định với khả năng chính xác cao hơn. Một chút sự chắc chắn như vậy, dù nhỏ, theo thời gian cũng vẫn sẽ tạo ra những tác động lớn.

Bài học quan trọng nhất mình nhận ra về vấn đề này đó là: sự sáng rõ về bản thân sẽ giúp cho hành trình của cuộc đời bớt mông lung.

Và để có được sự sáng rõ về bản thân, đôi khi chúng ta phải quay trở về chính mình, chiêm nghiệm, phản tư, và trả lời được ở bản thân những câu hỏi tưởng chừng rất hiển nhiên nhưng lại là nền tảng của mọi thứ:

Bạn là ai? Bạn coi trọng điều gì? Bạn có những phẩm chất gì khác biệt? Bạn thật sự muốn điều gì?

Người trả lời được những câu hỏi này, mình nghĩ, sẽ là người có thể ít nhiều điều khiển và làm chủ được số phận của mình.

Cosmic Writer