Ta đang bao dung tới đâu với những tâm tư của người khác?

Chia sẻ nội dung trên mạng xã hội hơn 5 năm qua, tôi đã dần quen với việc đôi khi phải nhận những lời mỉa mai công kích.

Tôi nghĩ đó là một phần khó tránh của công việc này. Nhất là khi mình không chọn viết những thông điệp dễ lấy lòng số đông. Nhưng qua những lần như vậy, có một điều khá thú vị mà tôi nhận ra.

Nhiều người để lại bình luận tấn công tôi rất gay gắt, nhưng khi đọc kỹ từng dòng họ viết, tôi thấy thực chất tôi và họ đang nhìn về một hướng. Hai bên có suy nghĩ rất giống nhau, chỉ khác ở góc tiếp cận và cách chọn từ ngữ để gọi tên vấn đề. Thế nhưng khi quá chấp vào hình tướng của câu chữ, con người ta lại dễ nổi nóng và vô tình đẩy một người có chung quan điểm về phía đối lập.

Tôi tự hỏi, không biết đã có bao nhiêu mối quan hệ ngoài kia từng rạn nứt rồi tan vỡ chỉ vì những hiểu lầm vụn vặt như thế.

Đôi khi mâu thuẫn khởi đi từ một hạt bụi rất nhỏ, nhưng vì cái tôi muốn đúng, muốn thắng, muốn hơn đã che mờ đi khả năng thấu cảm, chúng ta lại cuốn nhau vào những cuộc tranh cãi không đáng có. Một khi đã mặc định rằng người kia sai, ta sẽ chỉ nghe với tâm thế bới móc để tìm kẽ hở công kích, mà quên nhìn xem giữa mình và họ vốn có bao nhiêu điểm đồng thuận.

Gần đây, tôi đọc được một khái niệm trong triết học ngôn ngữ có tên là "nguyên tắc từ tâm" (the principle of charity). Dù xuất phát từ một lĩnh vực thuần túy logic, khái niệm này lại gợi cho tôi nhiều suy ngẫm về giao tiếp.

Khi đối thoại với một người đến từ nền văn hóa khác hoặc sử dụng một hệ ngôn ngữ khác, các triết gia cho rằng chúng ta sẽ không thể nào hiểu được nhau nếu không bắt đầu bằng giả định rằng người đối diện cũng có lý trí và thiện chí giống mình. Vì vậy, khi nghe ai đó nói một điều có vẻ vô lý, khả năng rất lớn là chính chúng ta đang hiểu sai ý của họ, chứ không phải do họ... ngu ngốc.

Đưa nguyên tắc này vào cuộc sống, tôi nghĩ nó chính là sự bao dung khi lắng nghe.

Đó là khi phải nhận một lời góp ý khó nghe từ đồng nghiệp, hay một câu hỏi gây áp lực từ người thân, thay vì lập tức xù lông đáp trả, ta chậm lại một nhịp và tự hỏi:

Nếu giả định rằng họ đang có ý tốt với mình, thì điều họ thực sự muốn nói phía sau những câu chữ vụng về kia là gì?

Thực tế là không phải ai cũng đủ khéo léo để diễn đạt chính xác và trọn vẹn suy nghĩ của mình bằng từ ngữ. Nhiều khi, đằng sau một câu nói gắt gỏng của bố mẹ chỉ là sự quan tâm, nhưng bất lực vì không biết cách bày tỏ sao cho dịu dàng. Đằng sau một đề xuất nghe có vẻ phi lý của đồng nghiệp, cũng có thể là một góc khuất công việc mà chỉ riêng họ đang phải chịu đựng.

Tất nhiên, đôi lúc sẽ có người thật sự mang ác ý, và sẽ có những thời điểm ta cần đứng ra bảo vệ quan điểm của mình. Chọn nhìn người khác bằng sự từ tâm không đồng nghĩa với sự ngây thơ mù quáng. Bạn hoàn toàn có thể từ chối hoặc bất đồng với họ sau khi đã thấu hiểu.

Nhưng khi bạn chủ động diễn giải lời người khác theo hướng tử tế và hợp lý nhất, người đầu tiên được giải phóng chính là bạn. Bạn được tự do khỏi những sự bực tức vô cớ do chính trí tưởng tượng của mình tạo ra, đồng thời mở ra một khoảng không an toàn để có những đối thoại thật lòng.

Sự tử tế trong giao tiếp, theo tôi, chưa cần phải bắt đầu từ những lời nói tốt đẹp. Nó bắt đầu từ việc ta chọn lắng nghe người khác bằng một trái tim cảm thông và một tấm lòng rộng mở.

Thời gian trong cuộc đời này là hữu hạn. Vậy nên hãy dành nó cho những cuộc đối thoại tích cực và yêu thương. Vì khi cố chấp tìm kiếm sự thù địch ở người khác, sau cùng chỉ là đang tự làm đau chính mình.

Cosmic Writer