Bạn không cần ghi nhớ những gì đã đọc

"Làm sao để ghi nhớ những gì mình đã đọc?"

Đây có lẽ là một trong những câu hỏi phổ biến nhất tôi thấy nhiều người đặt ra.

Họ mua sách về, rất nỗ lực để tập trung đọc, nhưng rồi khi gập sách lại, thì cảm thấy mình chẳng nhớ được điều gì cả. Và vì thế, thời gian đọc sách dường như là... vô ích?

Tôi nghĩ câu hỏi này xuất phát từ việc rằng từ nhỏ, chúng ta đã được dạy: học là phải ghi nhớ. Ở trường, bạn bị yêu cầu phải học thuộc kiến thức. Và rồi bạn bị đánh giá, chấm điểm ở khả năng nhắc lại kiến thức đó chính xác trước áp lực bị kiểm tra.

Tuy nhiên, tôi tin đây là một câu hỏi không cần thiết.

Vì cuộc đời không giống như trường lớp. Và trọng tâm không phải là "làm sao để ghi nhớ những gì đã đọc?", mà nên là: "nhớ những kiến thức ấy để làm gì?"

Tất nhiên, việc ghi nhớ vẫn cần thiết. Nếu như bạn đang học ngoại ngữ, luyện thi, hay phát triển sâu trong một chuyên môn nào đó, bạn cũng vẫn cần phải nhớ những khái niệm nền tảng. Để làm chủ một lĩnh vực, ta phải có đủ chất liệu của lĩnh vực đó trong đầu.

Tuy nhiên, việc lưu giữ thông tin và có trí nhớ vận hành tốt... không đồng nghĩa với sự hiểu biết hay khả năng tư duy thật sự. Bạn có thể ghi nhớ chính xác tác giả viết gì, nhưng vẫn hoàn toàn không hiểu chút nào về tư tưởng của cuốn sách.

Tôi tin rằng giá trị lớn nhất của việc đọc không phải là để tích lũy và dự trữ kiến thức, mà nằm ở sự chuyển hóa âm thầm của nhận thức xuyên suốt quá trình đó.

Kiến thức không phải chỉ là thứ để tiếp nhận. Mà nó là để bạn suy nghĩ, kiểm tra. Để bạn tham gia vào cuộc đối thoại với tác giả, soi chiếu với chính mình, phản tư qua trải nghiệm của mình, phê bình nó với cảm thức và tư duy của mình, hoặc thậm chí là đưa kiến thức đó vào thực tế cuộc sống.

Nói cách khác: đừng cố học thuộc kiến thức. Nếu kiến thức không có sự va chạm với tư duy của bạn, nó sẽ rất khó để nắm giữ.

Có câu chuyện này từ năm 1921 mà tôi thấy rất thú vị. Khi được hỏi một câu về tốc độ của âm thanh, Einstein đã... không trả lời được, và nói rằng để biết thông tin đó thì bạn mở sách ra mà đọc. Vậy nhưng ai dám nói Einstein không phải là một thiên tài vật lý?

Đơn giản vì Einstein hiểu rằng: giá trị lớn nhất của bộ não là khả năng tư duy, phân tích, giải quyết vấn đề... chứ không phải là ghi nhớ thông tin.

Và khi cần thông tin, bạn biết phải tìm nó ở đâu. Vậy là đủ.

Khi đọc sách cũng vậy, bạn sẽ tiếp cận với rất nhiều thông tin, kiến thức của tác giả. Nhưng đó không phải là thứ quan trọng nhất cần nhớ. Quan trọng hơn cả là ý nghĩa, thông điệp phía sau những kiến thức đó là gì? Tác giả đang muốn nói điều gì? Và nó có liên hệ gì đến mình?

Điều thật sự chạm đến ta thường cũng dễ được ghi nhớ lâu hơn. Khi một ý tưởng liên hệ sâu sắc với trải nghiệm, giải đáp một câu hỏi ta đã mang lâu ngày hoặc khiến ta thật sự xúc động, tâm trí thường cũng sẽ dành cho nó nhiều sự chú tâm. Nói cách khác, để kiến thức được ghi nhớ, nó phải có sự liên hệ đến mình và có sự kết dính với cảm xúc.

Vậy nên, sau khi đọc một cuốn sách, có lẽ ta không cần bận tâm mình nhớ được cái gì.

Thay vào đó hãy thử hỏi: tôi đã mở ra những tư duy và góc nhìn nào? Có điều gì từ cuốn sách đã ảnh hưởng đến cách tôi suy nghĩ, lựa chọn, và hành động hay không?

Bạn không cần phải ghi nhớ tất cả. Chỉ cần bạn tư duy, đối thoại với tác giả, và đọc bằng sự chú tâm... là việc đọc đã mang lại đủ giá trị rồi.

Cosmic Writer