Nghịch lý của việc "chỉ chơi với người giỏi hơn"

Sách self-help có một lời khuyên kinh điển: bạn là trung bình cộng của 5 người mà bạn dành nhiều thời gian nhất. Từ đó, người ta rút ra một công thức nghe rất thuyết phục: đừng chơi với những người kém hơn mình, hãy chỉ chơi với những người giỏi hơn để được họ kéo lên.

Về mặt lý thuyết, điều này nghe có vẻ hợp lý. Nhưng khi đem áp dụng vào thực tế, nó lộ ra một nghịch lý rất buồn cười.

Nếu bạn chỉ kết giao với những người giỏi hơn mình, thì trong những vòng tròn đó, bạn sẽ luôn là mắt xích kém cỏi nhất. Và nếu những người giỏi kia cũng đọc cuốn self-help ấy, cũng áp dụng triệt để nguyên tắc thực dụng ấy, thì người đầu tiên bị họ "thanh lọc" không ai khác chính là bạn.

Muốn kết nối với người giỏi để học hỏi là nhu cầu chính đáng. Nhưng người giỏi có muốn kết nối với bạn hay không thì lại là một câu chuyện khác.

Quan sát cách người ta phân loại bạn bè, tôi nhận ra vấn đề nằm ở thước đo. Chúng ta đang vô thức biến các mối quan hệ thành một bảng xếp hạng hơn - kém, cao - thấp. Lối tư duy thực dụng này biến sự gắn kết giữa người với người thành một cuộc trao đổi đầy tính toán.

Thay vì nhìn vào thứ bậc, tôi nghĩ một cách tốt hơn là nhìn vào tác động. Hãy thử hỏi rằng: người đó mang lại ảnh hưởng gì cho tâm trí, nhận thức, và cuộc sống của bạn?

Một người có thể rất giỏi và thành công, nhưng nếu họ đối xử trịch thượng, hoặc có tam quan méo mó, thì đó vẫn là một mối quan hệ xấu. Ngược lại, một người có thể chưa bằng bạn về chuyên môn hay vị thế xã hội, nhưng nếu họ sở hữu tư duy cầu tiến (growth mindset), sống tử tế, biết nỗ lực và sẵn lòng sẻ chia, thì đó cũng vẫn là ảnh hưởng tốt. Ở cạnh người như vậy, bạn nhận được sự bình an, năng lượng trong lành và niềm tin vào con người. Đó chắc chắn là một mối quan hệ tích cực.

Khả năng học hỏi thực chất không phụ thuộc vào việc người kia cao hơn hay thấp hơn bạn. Mà nó nằm ở việc tâm thế của bạn cởi mở đến đâu.

Trước đây, tôi thường có xu hướng học hỏi từ những người đi trước: các cô chú, anh chị dạn dày kinh nghiệm sống và kinh nghiệm nghề. Điều đó rất quý. Nhưng khi bước qua tuổi 30, tôi nhận ra mình còn học được rất nhiều điều thú vị từ các bạn trẻ hơn. Rất nhiều bạn Gen Z ngày nay sở hữu góc nhìn sắc sảo, cách tiếp cận vấn đề phi truyền thống, sự dấn thân và tinh thần không ngại rủi ro. Những phẩm chất này giúp tâm trí tôi được làm mới liên tục, tránh khỏi sự xơ cứng và thói quen rập khuôn mà những người ở tầm tuổi tôi trở đi thường dễ mắc phải.

Bất kỳ ai cũng có thể là người thầy của ta ở một khía cạnh nào đó, nếu ta đủ khiêm nhường để quan sát.

Tất nhiên, nói như vậy không có nghĩa là ta nên mở toang cánh cửa cho tất cả. Chọn lọc mối quan hệ là điều cần thiết. Đặc biệt là khi bạn đang muốn bước sang những cột mốc phát triển mới. Việc bạn chủ động khép lại những kết nối không còn phù hợp, không phải là điều gì có lỗi cả. Con người gặp rồi xa, đến và đi, và đó là nhịp điệu tự nhiên của cuộc đời.

Nhưng quan trọng nhất: việc cố gắng chen chân vào một nhóm "người chất lượng" chưa bao giờ là chiếc phao cứu sinh cho những vấn đề của bạn.

Một mối quan hệ lành mạnh không thể xây dựng trên sự "ký sinh" một chiều. Để người giỏi và người lành muốn kết nối, trước hết chính bạn phải là một mối quan hệ chất lượng với họ. Bạn cần phải có sự tử tế, có năng lực tự thân và biết cách tạo ra giá trị. Những điều đó chỉ có được khi bạn chủ động rèn giũa và phát triển chính mình.

Đừng đi tìm những người giỏi hơn để nâng tầm mình lên. Mà hãy tập trung rèn luyện cho bản thân mình đủ sáng, để làm nền tảng cho những mối quan hệ tốt hơn, và thậm chí là giúp nâng tầm được những người xung quanh bạn.

Cosmic Writer