Có một kiểu bế tắc mang tên: hiểu quá nhiều

Hôm vừa rồi mình đọc được một post này khá thú vị:

Những gì không giết chết được bạn, rồi sẽ dãn bạn đến với Carl Jung, Marcus Aurelius, Epictetus, Friedrich Nietzsche, Joseph Campbell, Albert Camus, Fyodor Dostoevski, Viktor Frankl, Alan Watts, Soren Kierkegaard, Eckhart Tolle, Thích Nhất Hạnh... và khám phá về bóng tối, đứa trẻ bên trong, lý thuyết gắn bó, thiền định, tính mềm dẻo thần kinh... và hàng tỷ thứ khác.

Chia sẻ này mình paraphrase lại, nhưng thấy khá buồn cười vì mình cũng tự thấy bản thân trong đó. Nhiều năm trước, khi phải bước qua những cuộc khủng hoảng của riêng mình về hiện sinh, về căn tính... mình cũng đi sâu tìm hiểu và nghiên cứu lời của những vị thầy, của những nhà tri thức, những triết gia. Những bài viết của mình từ thời 2021-2023 đã từng mang rất nhiều âm hưởng của họ.

Trong những tri thức đó, những sự mơ hồ được làm dịu đi, những sự rối ren được tổ chức lại. Tâm trí overthinking của bạn sẽ cảm giác như được nhìn thấy, được thấu hiểu, được chấp nhận, và dường như những bất an tận cùng của nó đã được những nhà hiền triết khéo léo gọi tên.

Tới một thời điểm, mình nhận ra việc lấp đầy tâm trí bằng tri thức của người khác, rốt cuộc cũng... chẳng để làm gì. Nếu như ta chỉ sống trong những lý thuyết, mà không dám để lý thuyết sống ra ngoài trong chính cuộc sống của mình, thì đó lại là một kiểu bế tắc khác.

Nếu như bạn follow trang Cosmic Writer, mình nghĩ bạn cũng đang follow nhiều kênh khác về tâm lý, triết học, tâm linh... Và bạn cũng không lạ gì với những tranh cãi (mà mình thấy khá vô nghĩa) của người đời về việc đạo này đúng hơn đạo kia, tư tưởng kia sâu hơn tư tưởng nọ, chân lý nọ tầm vóc hơn chân lý khác...

Sau cùng, con người ta bị dắt đi lòng vòng trong mê hồn trận của những ngôn từ và khái niệm, mà càng đi ta lại càng tự thấy mình khai sáng hơn, thức tỉnh hơn. Tâm lý và triết học trở thành thứ để người ta trốn thoát thực tại, né tránh việc phải đối diện với những hỗn mang của đời mình.

Mà khi đối diện trung thực với cuộc đời, không có lý thuyết nào, tư tưởng nào gánh được bạn cả. Chỉ có những điều bạn thật sự tin, thật sự cảm thấy, thật sự trải nghiệm. Càng đi vay mượn tri thức, tiếng nói bên trong bạn càng bị che mờ.

Như chính bản thân Jung, như Barbara Hannah tường thuật lại, cũng từng cảm thán rằng "tạ ơn Chúa tôi là Jung chứ không phải Jungian". Vì có lẽ tự ông cũng biết rằng thứ cuối cùng con người hiện đại cần đến... là lại thêm một trường phái nữa để phải tin theo.

Chủ nghĩa khắc kỷ cũng cho rằng: triết học không nằm trong trang giấy hay những lý luận, mà cần phải được thể hiện trong cách một người chọn sống. Không phải bằng những ngôn từ cao siêu, hay khả năng trích dẫn kinh sách, mà nằm trong cách một người hành động, cách họ đối xử với những người xung quanh, cách họ lao động kiếm tiền trung thực và tử tế, hay cách họ vực dậy bản thân sau những lần kiệt quệ...

Quan điểm này nghe không hàn lâm, nhưng nó tách biệt rõ ràng giữa những người phô diễn triết học, lý luận triết học, với những người thật sự là thực hành triết học.

Bản thân mình cũng dần nhận ra điều này, và cũng lấy đo làm nguyên tắc trong những việc mình làm. Suy cho cùng, quan trọng không phải là Jung nói gì, Aurelius nói gì, Nietzsche nói gì, Đức Phật nói gì... mà quan trọng là ta nói gì với bản thân ta.

Ta nên sống thế nào với những tri thức đã học. Ta nên đối diện thế nào với chính những nỗi đau của mình, trăn trở của mình, niềm hạnh phúc của mình. Ta sẽ làm gì để tháo gỡ những vướng mắc thực tế đang trói buộc ta trong cuộc sống.

Tất nhiên, mình không phủ nhận giá trị của việc nghiên cứu, vì đó cũng là những bước đầu tiên của hành trình khám phá về bản thân. Nhưng tới một lúc, ta nên tự hỏi mình rằng:

Nên nghiên cứu điều gì?

Nghiên cứu bao nhiêu là đủ?

Mình đã có sự phản biện với những gì mình nghiên cứu chưa?

Việc nghiên cứu có phải là để mình né tránh điều gì không?

Mình đã áp dụng và sống với những điều đã học chưa?

Những trang sách mở ra tri thức. Nhưng sự hiểu biết thật sự chỉ mở ra khi ta gấp cuốn sách vào.

Cosmic Writer