Tư duy đã hoàn toàn thay đổi cuộc đời mình?

Chúng ta thường nghĩ, để thay đổi cuộc đời, cần thay đổi công việc, mối quan hệ hay thói quen.

Nhưng sau tất cả những biến động, mình nhận ra:

Thứ duy nhất thật sự thay đổi được cuộc đời một con người chính là… tư duy.

Bởi vì tư duy chính là nền tảng định hình mọi lựa chọn, mọi hành động, và cuối cùng, mọi kết quả mà ta nhận được. Cùng một con người, nhưng với hai tư duy khác nhau có thể trở thành hai phiên bản hoàn toàn đối lập của chính mình.

Và tư duy đã thay đổi cuộc đời mình sâu sắc nhất, chính là tư duy phát triển (growth mindset).

- - -

Cách đây gần 10 năm, vì thường được khen là thông minh, vô tình mình nghĩ rằng “thông minh là đủ”. Niềm tin ấy khiến mình tự mãn, lười nỗ lực, và kết quả là học tập sa sút, công việc chẳng có gì đáng kể, thậm chí có thời điểm mình hoang mang và hoài nghi chính mình tột độ.

Mãi đến khi mình đọc về growth mindset, khái niệm của nhà tâm lý học Carol S. Dweck, mình mới hiểu: con người không được sinh ra với năng lực cố định. Mọi kỹ năng đều có thể được phát triển, nếu dám học, dám sai, và dám đi tiếp.

Khoảnh khắc mình thực sự thấm thía điều đó, là khoảnh khắc mình hiểu rằng:Muốn thay đổi cuộc đời, trước hết phải thay đổi cách tư duy về chính cuộc đời.

Thứ nhất, cách nhìn về việc học

Trước đây, khi còn trẻ thú thật mình học chỉ để có thành tích, có bằng cấp, để được ba mẹ, thầy cô công nhận, mình xem nó như là một nghĩa vụ. Thế nên, nói ra thì hơi ngại, nhưng thật sự đúng là mình học một cách rất đối phó.

Nhưng growth mindset giúp mình hiểu ra rằng, mục đích của việc học không phải là để chứng minh mình giỏi gì cả, mà là để mình trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình.

Khi mình học với tâm thế phát triển, thật sự mọi thứ nhẹ nhàng hơn hẳn. Mình không còn coi điểm số là thước đo, mà coi sự tiến bộ mới là điều quan trọng.

Những kiến thức, kỹ năng mình học thì mục đích sau cùng là để mình trở thành một con người có giá trị, mà khi mình có giá trị thì sự nghiệp mới có thể thành công bền vững. Bởi trên thực tế (với mình), khi bước ra cuộc đời, khi đi làm chẳng còn ai quan tâm mình có bằng cấp hay điểm số như thế nào. Cái họ quan tâm là mình có thể mang lại giá trị gì?

Thứ hai, cách đối diện với thử thách

Nhiều lần thất bại sấp mặt rồi cũng từng bước vượt qua mỗi thử thách, mình cũng thay đổi cách mình nghĩ về những thử thách. Cụ thể là những việc mình biết mình cần làm, nhưng lại rất ngại vì nó khó, chẳng hạn như là đi tập gym, đọc sách, ngừng ăn đồ ngọt, ngừng chơi game… Mà những thứ càng dễ dàng và càng hấp dẫn thì mình thường lại rất dễ bị cám dỗ.

Nhưng khi hiểu về growth mindset, mình bắt đầu nhìn khác đi. Mình nhận ra rằng, mỗi lần vượt qua một việc khó, là một lần mình lớn hơn một chút, giống như bộ não cũng đang được “rèn” lại, từng chút một.

Thay vì sợ thử thách, mình xem chúng như một cách để huấn luyện chính mình. Cảm giác hoàn thành được điều mình từng sợ thật sự rất “đã”, vì nó cho mình thấy rằng mình có thể thay đổi, nếu mình muốn.

Thứ ba, cách nhìn về thất bại

Và cái cuối cùng, thứ khiến mình thật sự trưởng thành hơn, là thay đổi cách suy nghĩ về những thất bại. 

Mình cũng từng trải qua những thất bại khá đau đớn ở cả trường học lẫn trường đời. Những trải nghiệm đấy từng khiến mình mất đi sự tự tin và ngày càng thu mình lại hơn, nghĩ rằng vì mình kém cỏi nên mình mới thất bại, dần dần có giai đoạn mình chẳng dám thử điều gì mới nữa.

Nhưng nhờ có growth mindset, mình dần biết cách để nhìn nhận đúng hơn về những thất bại. Nó chính là thứ khiến cho mình trưởng thành hơn, biết khiêm nhường, biết rút ra bài học. 

Nhờ có growth mindset mà mình nhận ra mỗi sai lầm, mỗi thất bại, đều là một lần chúng ta trở nên mạnh hơn. Thất bại không phải là bằng chứng cho việc mình “không đủ giỏi”, mà mình tin đó là một phần tất yếu của hành trình trưởng thành.

Như tinh thần “fail forward”  - “ngã mà vẫn tiến”, thể hiện tư duy học tập liên tục của growth mindset, tức là nhìn nhận thất bại như một phần tự nhiên trong tiến trình phát triển, thay vì xem nó là bằng chứng của sự kém cỏi.

Mỗi sai lầm đều mang trong nó dữ liệu quý giá về cách làm, về bản thân, về thế giới. Người “fail forward” không tránh né sai lầm, mà sử dụng nó như chất liệu để đi xa hơn. Họ hiểu rằng mỗi lần vấp là một bài học định hướng, giúp họ điều chỉnh đường đi, là bằng chứng rằng họ đang dấn thân thật sự.

Không có ai đi đến thành công mà không ngã ít nhất một lần.

Người sợ thất bại thường dừng lại. Người học cách “fail forward” lại biến mỗi cú ngã thành một bước tiến.

“Don’t fear failure. Fear standing still.”

Hiện tại, mình thật sự rất biết ơn và cảm thấy may mắn, nhờ có growth mindset, mỗi khi gặp khó khăn, mình không còn sợ nữa. Mình biết, dù kết quả có thế nào, mình cũng sẽ học được điều gì đó có ích cho chặng đường sau.

Nhìn lại, thật sự growth mindset đã không chỉ thay đổi cách mình học, mà còn thay đổi cả cách sống của mình.

Thay vì sợ sai, mình học được cách đón nhận sai lầm.

Thay vì muốn chứng minh mình giỏi, mình học được cách tập trung vào việc làm sao trở nên giỏi hơn.

Và từ một người dễ nản lòng, mình học được cách kiên trì và vững tâm trước mọi thử thách.

Bây giờ mỗi khi gặp điều gì khó, mình luôn tự nhủ:

“Có thể mình chưa làm được, nhưng mình sẽ học được.”

Và có lẽ, chính niềm tin ấy, rằng mình có thể học, có thể thay đổi, có thể phát triển là thứ đã thật sự thay đổi cuộc đời mình.

Cosmic Writer