3 bài học giúp bạn kiến tạo bản thân

Vài dòng suy nghĩ (ngẫu nhiên) về tiến trình phát triển của con người:

Con người chúng ta được tạo thành từ tầng tầng lớp lớp những trải nghiệm. Từng cuốn sách bạn đọc. Từng bộ phim bạn xem. Từng con đường bạn đi. Từng con người bạn gặp. Thậm chí là từng nhịp thở, từng cảm xúc, từng suy nghĩ bạn nuôi dưỡng trong mình.

Hiệu ứng xếp chồng trải nghiệm đó không phải chỉ là sự tích luỹ, mà còn là sự kiến tạo. Bạn của ngày mai được tạo thành từ bạn của hôm nay (và của rất nhiều ngày trước đó). Điều đó cũng có nghĩa: những việc bạn chọn làm ngay bây giờ đang âm thầm ảnh hưởng tới tương lai bạn, tốt-hay-xấu tuỳ thuộc vào tính chất của lựa chọn đó. Bạn chính là tác giả của con người mình mai sau.

Tôi nghĩ, chân lý ấy là nền tảng cho 3 bài học to lớn.

Đầu tiên, là việc bản thể con người không phải là cố định.

Tư duy, nhận thức, thói quen, phẩm chất, năng lực… tất cả đều vô thường. Chúng có thể thay đổi, biến hoá được, tuỳ thuộc vào việc ta đưa bản thân qua những trải nghiệm gì. Nhận thức ấy, tôi nghĩ, cho ta niềm bao dung với quá khứ và lạc quan về tương lai. Con người hiện tại mà bạn đang là chưa phải là phiên bản cuối cùng (final form) mà bạn trở thành.

Bạn là dang dở. Bạn là những tiềm năng. Bạn là một quá trình hoàn thiện. Bạn có thể thấy mình chưa tốt, nhưng không sao, bạn hoàn toàn có thể trở nên tốt hơn.

Thứ hai, là sự tỉnh thức về tính tự chủ và trách nhiệm của ta với chính ta.

Vì ta kiến tạo tương lai của chính mình, nên tương lai ấy tốt hay dở, đi lên hay đi xuống, tiến tới cao nguyên của hạnh phúc hay vực thẳm của khổ đau... phần lớn đều sẽ do tâm trí ta lựa chọn và đôi tay ta tạo ra. Nếu phủ nhận đi sự thật này, khi đó môi trường, hoàn cảnh, xã hội sẽ áp đặt và ảnh hưởng lên bạn, gián tiếp quyết định con người bạn phải trở thành.

Chỉ khi bạn sẵn sàng nhận lấy trách nhiệm cho tương lai của chính mình, bạn mới có thể tác động vào quá trình đó và tự quyết định mình sẽ thay đổi như thế nào hay sẽ trở thành ai. Khi đó, bạn không còn ai để đổ lỗi, cũng không còn thể dựa dẫm vào số phận. Nhưng đó cũng chính là khi bạn thật sự tự do.

Cuối cùng, là nhận thức về quán tính bản thể (ontological inertia).

Ta có thể thay đổi. Nhưng sự thay đổi ấy cần thời gian. Khi ta đã tư duy và hành động theo một kiểu trong suốt hàng chục năm, sẽ không dễ để ngày mai thức dậy ta tư duy và hành động theo một kiểu khác. Những lề thói cũ, những bản tính cũ sẽ tạo thành "kháng lực" kéo ta trượt về con người mình trước đây.

Gánh nặng quá khứ ấy khiến quá trình phát triển giống như đang leo dốc: chậm chạp, nặng nề, khiến chúng ta muốn bỏ cuộc.

Nhưng chính khó khăn đó là thử thách quyết định sự thay đổi ta tạo ra là tạm thời hay vĩnh cửu. Để thật sự thay đổi, ta cần phải thật sự kiên trì. Tái kiến tạo chính mình là hành trình từng chút một.

Cosmic Writer