Tư duy phản định mệnh (anti-fatalism)

Tư duy phản định mệnh (anti-fatalism)

Hoặc, bạn có thể gọi nó là phản-số-phận cũng được. Nhìn chung, nó bắt nguồn từ khái niệm "anti-fatalism" trong tiếng Anh, với "fatalism" (thuyết tất định) mang ý nghĩa rằng cuộc đời của chúng ta vốn đã được quyết định trước bởi một kịch bản ngẫu nhiên nào đó nằm ngoài tầm hiểu biết hoặc tầm kiểm soát của chúng ta.

Tuy nhiên, anti-fatalism (hay phản định mệnh) không phải là sự chống lại số phận, mà là một nhận thức rằng cuộc đời của chúng ta vốn... chẳng có cái gì gọi là số phận cả.

Tất cả những gì đến và đi trong cuộc đời, vốn dĩ đều có thể lý giải được. Ngoại trừ những yếu tố thuộc về vận may, thì dù là thành công hay thất bại, hạnh phúc hay khổ đau, giàu sang hay nghèo khó... suy cho cùng, tất cả đều là những mắt xích (về nguyên lý có thể dự đoán được) nằm trong chuỗi nhân quả.

Và sự thật là không có cái "quả" nào tự nhiên mà có. Tất cả đều đến từ một hoặc vài cái "nhân" nào đó từ chính bạn. Dựa vào phẩm chất của bạn, tư duy của bạn, lựa chọn của bạn, hành động của bạn... mà cuộc đời nó sẽ đi lên (hoặc đi xuống) tương ứng.

Do đó, nói rằng mọi thứ có "số phận" sắp xếp là một sự tự lừa dối bản thân. Chúng ta mê đắm sự tự lừa dối đó vì nó giảm nhẹ đi trách nhiệm đang đè lên vai ta (giống như một liều thuốc tê), khiến ta tránh né sự thật khó chấp nhận rằng chính ta mới là người tạo ra "số phận" của mình (nếu như có tồn tại thứ gọi là "số phận").

Không phủ nhận rằng mỗi con người sinh ra đều mang trong mình một vài những xu hướng tự nhiên. Chúng ta thừa hưởng bộ gene từ cha mẹ, có một số những đặc điểm sinh học tiền định, và sinh ra trong một môi trường địa lý-xã hội mà chúng ta không hề lựa chọn. Nhưng việc đó không có nghĩa rằng cuộc đời của chúng ta đã được ấn định bởi... ông trời.

Con người chúng ta siêu việt hơn mọi giống loài khác ở chỗ: chúng ta có khả năng để tự nhận thức chính mình (self-aware), và từ đó chủ động đưa ra những sự thay đổi có ý nghĩa. Khoa học đã chỉ ra: não bộ chúng ta có đặc tính "neuroplasticity" (tính mềm dẻo). Nó đồng nghĩa với việc rằng chúng ta có thể thay đổi theo thời gian. Và những người tự nhận thức được việc này sẽ dựa vào nguyên lý đó để tạo ra những thay đổi theo cách họ mong muốn.

Tôi nghĩ, đã là con người, ai cũng đều có sự tò mò về tương lai. Chúng ta muốn biết mai sau mình sẽ thế nào, cuộc sống sẽ đi về đâu, liệu rằng mình có thành công và hạnh phúc?

Nhưng thay vì tìm đến bói toán hay các công cụ huyền học, tôi nghĩ, tại sao chúng ta không chủ động tạo ra "số phận" của chính mình? Sao chúng ta không tự mình quyết định tương lai? Sao chúng ta không tự mình đưa ra những sự lựa chọn khôn ngoan hơn, xây dựng những kết nối tư duy mới, những vòng lặp hành vi mới?

Về mặt triết học, tư duy phản định mệnh cũng xoay quanh câu hỏi cốt lõi rằng: con người có thật sự tự do không? Chúng ta có thật sự có khả năng để thay đổi cuộc đời mình hay không? Hay chúng ta chỉ là những quân cờ được "ai đó" điều khiển trên bàn cờ vũ trụ?

Và cách chúng ta trả lời câu hỏi đó, tôi nghĩ, sẽ xuất phát từ bên trong mỗi người. Tuỳ thuộc vào việc bạn đang tìm kiếm sự xoa dịu, hay đang tìm kiếm sự thật?

Cosmic Writer